Renovatie & Actieve koeling
Door klimaatverandering verandert de energiebehoefte van woningen. In de winter worden gemiddeld minder koud en zomers warmer. Hittegolven komen vaker voor, terwijl extreme kou minder vaak optreedt, maar niet verdwijnt.
Dit vraagt om een andere manier van plannen binnen de energietransitie. Niet alleen verwarming, maar ook koeling en zomercomfort worden belangrijk.
Renovatie vraagt om een bredere blik: niet alleen energiezuinig, maar ook hittebestendig. Door zonwering, ventilatie en vergroening structureel mee te nemen, kan actieve koeling worden beperkt en blijven woningen comfortabel in een warmer klimaat.
Meenemen in de renovatiecyclus of versnellen?
Een belangrijke vraag voor corporaties is of maatregelen tegen hittestress worden meegenomen in het reguliere renovatie- en onderhoudsschema, of versneld worden toegepast bij complexen waar hitte nu al tot veel klachten leidt.
Bij woningen of complexen met veel hitteklachten kan het nodig zijn om maatregelen eerder uit te voeren, los van de geplande renovatiecyclus.
Installaties die kunnen koelen, zoals warmtepompen met koelstand, kunnen aanvullend bijdragen, maar zijn geen vervanging voor bouwkundige maatregelen.
Airco’s zijn zeer effectieve maatregelen met direct effect maar niet wenselijk als eerste stap. Airco’s zijn effectief in het verlagen van de binnentemperatuur en kunnen tijdens hittegolven comfort bieden. Dit verklaart waarom steeds meer bewoners airco’s als oplossing zien: inmiddels heeft ongeveer één op de vijf huishoudens er één.
Tegelijkertijd zijn airco’s problematisch binnen de energietransitie:
ze verbruiken veel elektriciteit;
ze blazen warmte naar buiten en verhogen daarmee de omgevingstemperatuur;
koelmiddelen (HFK’s) hebben een zeer hoge klimaatimpact bij lekkage.
Volgens de ladder van koeling (OSKA) verdienen bouwkundige maatregelen en vergroening altijd de voorkeur. Actieve koeling is pas een laatste stap, wanneer andere maatregelen onvoldoende effect hebben.
Stand van zaken: isolatie en hittestress
Naar aanleiding van hitteklachten leeft soms het beeld dat goed geïsoleerde woningen hittestress verergeren. Hoge isolatiewaarden, kierdichting en beperkte ventilatiemogelijkheden kunnen inderdaad leiden tot snellere opwarming, vooral wanneer ventileren lastig is (bijvoorbeeld bij ventilatie aan één gevel).
Onderzoek laat echter een gemengd beeld zien:
uit huurdersonderzoek blijkt geen duidelijk verschil in klachten tussen oude en nieuwe woningen;
metingen laten zien dat vooral appartementencomplexen kwetsbaar zijn voor veel hitte-overschrijdingsuren.
Naar aanleiding van hitteklachten ontstaat soms het beeld dat goed geïsoleerde woningen hittestress verergeren. Hoge isolatiewaarden, kierdichting en beperkte ventilatiemogelijkheden kunnen inderdaad tot snellere opwarming leiden; zeker als (nacht)ventileren lastig is, bijvoorbeeld bij ventilatie via één gevel.
Tegelijk laat onderzoek een gemengd beeld zien:
Huurdersonderzoek laat geen eenduidig verschil in klachten tussen oudere en nieuwere woningen.
Metingen wijzen erop dat met name appartementencomplexen kwetsbaar zijn, met veel overschrijdingsuren van hittedrempels.
Dit onderwerp wordt verder onderzocht, onder andere binnen het Nationaal Isolatie Programma. (link?)
Wetgeving
Sinds 2021 geldt voor nieuwbouw een wettelijke hittetoets: de Temperatuuroverschrijding (TO-juli). Deze wordt berekend in VABI.
Voor bestaande woningen bestaat nog geen vergelijkbare norm, terwijl hier wel steeds meer behoefte aan is, gezien de toenemende hitteproblematiek.