Zonwering: warmte buiten houden
Zonwering is een van de meest effectieve maatregelen om hittestress in woningen te voorkomen. Waar ventilatie helpt om opgebouwde warmte af te voeren, zorgt zonwering ervoor dat zonstraling überhaupt niet de woning binnenkomt. Daarmee wordt opwarming bij de bron aangepakt.
Uit onder meer het NKWK-onderzoek blijkt dat zonwerende maatregelen de binnentemperatuur van woningen substantieel kunnen verlagen. In vergelijking met automatische luchtkoeling kan zonwering bovendien leiden tot een energiebesparing tot circa 22%. Met name bij goed geïsoleerde woningen is zonwering essentieel om oververhitting te voorkomen: isolatie houdt niet alleen warmte buiten, maar kan deze ook vasthouden als zoninstraling niet wordt beperkt.
Effectiviteit en toepassingsgebied
Zonwering is vooral effectief bij ramen die veel zon ontvangen. Ramen op het oosten en westen hebben extra baat bij buitenzonwering vanwege de lage, diepe zoninval in de ochtend en avond. Voor ramen op het zuiden zijn overstekken en luifels juist zeer effectief, omdat zij de hoge zomerzon weren terwijl de lage winterzon wel kan binnendringen.
Zonwering werkt continu, is nauwelijks afhankelijk van bewonersgedrag en vormt een belangrijke basismaatregel binnen een integrale aanpak van hittestress.
Typen zonwerende maatregelen
Buitenzonwering
Buitenzonwering voorkomt dat zonnestraling het glas bereikt en is daarmee de meest effectieve vorm van zonwering. Voorbeelden zijn screens, rolluiken en uitvalschermen.
De ervaring vanuit deelnemende corporaties in de hittegroep laat zien dat:
screens en rolluiken relatief goedkoop zijn, maar vaak leiden tot lagere bewonerstevredenheid;
uitvalschermen beter worden gewaardeerd, maar hogere investerings- en onderhoudskosten kennen.
Voor alle vormen van buitenzonwering geldt dat het succes mede afhankelijk is van juist gebruik door bewoners. Ondersteuning en communicatie vanuit de corporatie zijn daarom essentieel.
Overstekken en vaste zonwering
Overstekken, luifels en vaste lamellen zijn vooral geschikt voor zuidgeoriënteerde ramen. Ze vergen weinig onderhoud en bieden een seizoensafhankelijke werking: schaduw in de zomer, zoninstraling in de winter.
Zonwerend glas
Verschillende producenten verwerken een hittewerende coating in hun glas, zoals het Circulaire glas van GSF. Bij renovatie werkzaamheden met kozijn vervanging is dit een kansrijke maatregel. Nadeel is dat de LTA en ZTA verlaagd wordt, waardoor energiekosten in de winter iets hoger liggen.
Raamfolie
Ook raamfolie beperkt zoninstraling en is met name geschikt voor woningen waar buitenzonwering technisch of juridisch niet mogelijk is, bijvoorbeeld vanwege vergunningen of monumentale status. Spiegelfolie is meer warmtewerend dan Nanofolie, maar heeft ook nadelen: een spiegelend aanzicht van buitenaf en mogelijke opwarming van de buitenruimte. Voor meer informatie zie de maatregelen matrix..
Binnenzonwering
Traditionele binnenzonwering zoals gordijnen of luxaflex heeft geen effect op hittestress, omdat het materiaal zelf opwarmt.
Reflecterende binnenzonwering direct achter het raam hebben verschillende effecten, afhankelijk van het product. Metallic gordijnen hebben een beperkt effect, terwijl Multifilm een gelijkwaardig is aan buitenzonwering. Voor meer informatie zie de maatregelen matrix.
Stand van zaken
Uit de hitte-enquête van TAUW blijkt dat minder dan 10% van de sociale huurwoningen beschikt over buitenzonwering. Dit hangt samen met de manier waarop zonwering juridisch en organisatorisch wordt benaderd.
Zonwering wordt vaak gezien als een Zelf Aangebrachte Voorziening (ZAV):
de bewoner is verantwoordelijk voor toestemming, onderhoud en schade;
bij verhuizing moet de zonwering worden overgenomen of verwijderd;
bij renovatie wordt zonwering soms tijdelijk of definitief verwijderd.
Deze praktijk vormt een belangrijke drempel voor grootschalige toepassing.
Belemmeringen voor toepassing
In veel huurreglementen geldt dat veranderingen aan het architectonisch uiterlijk niet zonder toestemming zijn toegestaan. Buitenzonwering valt hier vaak onder.
Technisch
Bij sommige gebouwen is het aanbrengen van zonwering technisch complex, bijvoorbeeld door beperkte bereikbaarheid van ramen op hoogte.
Bij rijksmonumenten en beeldbepalende gebouwen is vaak een omgevingsvergunning vereist. De gemeente beoordeelt of de zonwering de cultuurhistorische waarde respecteert.
Onderhoud en verzekering
Met name uitvalschermen kunnen onderhoudsgevoelig zijn door verkeerd gebruik en stormschade.
Wanneer zonwering in eigendom is van de corporatie, kan deze worden verzekerd. Beheerkosten worden soms doorbelast via de servicekosten.
Subsidies
Er zijn weinig structurele subsidies voor zonwering. Provincie Gelderland start een pilot waarin zonwering en ventilatie mede worden gesubsidieerd; de investeringskosten blijven primair bij de corporaties.
Roerende zaken of onroerende zaken
Wordt zonwering gezien als een losse (roerende) voorziening, dan kunnen de kosten worden opgenomen in de servicekosten.
Wordt zonwering gezien als een vast onderdeel van de woning, dan vallen de kosten onder de kale huurprijs.
De juridische status van zonwering is niet altijd hetzelfde. Zonwering kan worden gezien als onderdeel van de woning, maar soms ook als een losse voorziening. Dat hangt af van de situatie, bijvoorbeeld van hoe de zonwering is bevestigd en of deze zonder schade kan worden verwijderd.
De ombudsman geeft aan dat zonwering in veel gevallen onlosmakelijk verbonden is met de woning en daarom onderdeel kan zijn van de kale huurprijs. Tegelijkertijd geldt dat zonwering niet automatisch altijd onder de kale huur valt. De beoordeling verschilt per woning en per type zonwering.